แยกให้ชัด! ความแตกต่างระหว่าง
โรคสติปัญญาบกพร่อง - บกพร่องทางการเรียนรู้ - ออทิสติก - สมาธิสั้น

แยกความแตกต่างระหว่างสติปัญญาบกพร่อง บกพร่องทางการเรียนรู้ ออทิสติก และสมาธิสั้น
พร้อมตารางเปรียบเทียบอาการ สาเหตุ และแนวทางช่วยเหลือที่เข้าใจง่ายสำหรับผู้ปกครอง ?

บทนำ
ในเด็กแต่ละคน เรามักพบพฤติกรรมหรือพัฒนาการที่แตกต่างกันไป
แต่บางครั้งอาการ “พูดช้า เรียนไม่ทัน หรืออยู่ไม่นิ่ง” กลับทำให้หลายครอบครัวเข้าใจผิดว่าเป็นโรคเดียวกันทั้งหมด

จริง ๆ แล้ว ภาวะเหล่านี้แตกต่างกันอย่างมาก - ทั้งใน สาเหตุ อาการ และแนวทางช่วยเหลือ
ซึ่งทั้งหมดจัดอยู่ในกลุ่ม “ความผิดปกติทางพัฒนาการของระบบประสาท (Neurodevelopmental Disorders)” ตามเกณฑ์ DSM-5

บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจและแยกแยะ 4 ภาวะสำคัญได้อย่างถูกต้อง

1. โรคสติปัญญาบกพร่อง (Intellectual Disability – ID)
ลักษณะสำคัญ
มีระดับสติปัญญาต่ำกว่าค่าเฉลี่ย (IQ < 70–75)

มีปัญหาในการดูแลตนเอง ทักษะสังคม และการแก้ปัญหาในชีวิตประจำวัน

อาการเริ่มชัดก่อนอายุ 18 ปี

ระดับความรุนแรง
ระดับ ลักษณะ
เล็กน้อย (Mild) เรียนรู้ได้ช้า แต่สามารถดูแลตัวเองได้
ปานกลาง (Moderate) ต้องการการช่วยเหลือบางส่วนในชีวิตประจำวัน
รุนแรงมาก (Severe–Profound) ต้องพึ่งพาการดูแลตลอดชีวิต
จุดต่างสำคัญ:
ID กระทบ “สติปัญญาโดยรวม” ไม่ใช่แค่ทักษะเฉพาะ เช่น การอ่านหรือเขียน
2. ความบกพร่องทางการเรียนรู้เฉพาะด้าน (Specific Learning Disorder – SLD)
ลักษณะสำคัญ
มีปัญหาเฉพาะด้าน เช่น อ่าน เขียน หรือคำนวณ

สติปัญญาโดยรวม “ปกติหรือสูงกว่าปกติ”

ไม่ได้เกิดจากปัจจัยอื่น เช่น ปัญหาสายตา หรือขาดโอกาสทางการศึกษา

ประเภทของ SLD
ประเภท ลักษณะเด่น
Dyslexia อ่านช้า อ่านผิด สะกดคำยาก
Dysgraphia เขียนผิดตัว ลายมือไม่สม่ำเสมอ
Dyscalculia เข้าใจตัวเลขหรือการคำนวณได้ยาก
จุดต่างสำคัญ:
SLD กระทบ “ทักษะทางวิชาการเฉพาะด้าน” ไม่ใช่ความฉลาดโดยรวมของเด็ก
3. ออทิสติก (Autism Spectrum Disorder – ASD)
ลักษณะสำคัญ
มีปัญหาด้าน การสื่อสารทางสังคม และ พฤติกรรมซ้ำ ๆ

ไม่สบตา ไม่ตอบสนองเวลาเรียก หรือไม่เข้าใจอารมณ์ของคนอื่น

สนใจสิ่งใดสิ่งหนึ่งมากเกินไป เช่น ตัวเลข ของหมุน หรือกิจวัตรเดิม ๆ

ระดับความรุนแรง
ระดับ ความต้องการช่วยเหลือ
ระดับ 1 ต้องการการช่วยเหลือน้อย
ระดับ 2 ต้องการการช่วยเหลือปานกลาง
ระดับ 3 ต้องการการช่วยเหลืออย่างมาก
จุดต่างสำคัญ:
เด็กออทิสติกบางคนมี IQ สูง แต่มีปัญหาการเข้าสังคมหรือสื่อสารกับผู้อื่น
4. โรคสมาธิสั้น (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder – ADHD)
ลักษณะสำคัญ
มีอาการ ขาดสมาธิ ซน และหุนหันพลันแล่น

อาการเริ่มชัดก่อนอายุ 12 ปี

ส่งผลต่อการเรียนและพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน

มักเกิดร่วมกับภาวะอื่น เช่น SLD หรือ ASD

ประเภทของ ADHD
ประเภท ลักษณะเด่น
แบบไม่ตั้งใจ (Inattentive Type) วอกแวกง่าย ลืมสิ่งของ ไม่มีสมาธิ
แบบซน/หุนหันพลันแล่น (Hyperactive–Impulsive Type) อยู่ไม่นิ่ง พูดมาก ตัดสินใจเร็ว
แบบผสม (Combined Type) มีอาการทั้งสองแบบร่วมกัน
จุดต่างสำคัญ:
ADHD ไม่ได้เกิดจากปัญหาสติปัญญา แต่จาก “การควบคุมสมาธิและพฤติกรรม” ที่บกพร่อง

สรุปเปรียบเทียบแบบเข้าใจง่าย
ภาวะ สาเหตุหลัก ผลกระทบหลัก สติปัญญาโดยรวม การฟื้นตัว
ID พันธุกรรม / สมอง ทุกด้านของพัฒนาการ ต่ำกว่าปกติ พัฒนาได้จำกัด
SLD สมองเฉพาะส่วนที่เกี่ยวกับการเรียนรู้ การอ่าน เขียน หรือคำนวณ ปกติ ปรับตัวได้ดีเมื่อได้รับการช่วยเหลือ
ASD พันธุกรรม / สมอง การสื่อสารและสังคม ปกติ–สูง ดีขึ้นได้ด้วยการบำบัด
ADHD สมองส่วนควบคุมสมาธิ สมาธิและพฤติกรรม ปกติ ดีขึ้นได้ด้วยยาและการฝึกพฤติกรรม
❤️ สรุปท้ายบท
ทุกภาวะล้วน “แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ”

เด็กแต่ละคนต้องการแนวทางช่วยเหลือเฉพาะตัว

การสังเกตตั้งแต่เนิ่น ๆ และเข้ารับการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญ
จะช่วยให้เด็กได้รับโอกาสพัฒนาเต็มศักยภาพ

หากพ่อแม่สงสัยว่าลูกอาจมีภาวะใดภาวะหนึ่ง
ควรปรึกษา จิตแพทย์เด็ก หรือ นักจิตวิทยาคลินิก เพื่อวินิจฉัยอย่างถูกต้อง

แหล่งอ้างอิง
American Psychiatric Association. (2013). DSM-5.

National Institute of Mental Health (NIMH). Understanding Neurodevelopmental Disorders.

Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Developmental Disorders Overview.

World Health Organization (WHO). Neurodevelopmental Disorders.

Journal of Child Psychology and Psychiatry. (n.d.). Comparative Diagnostic Criteria and Management Strategies.