รูปพระสมเด็จวัดระฆังพิมพ์ใหญ่แม่พิมพ์เดียวกันอยู่ในหนังสือ"เบญจภาคี" เล่มใหญ่ปกแข็งหน้า ๕๑ เล่มเล็กปกอ่อนหน้า ๖๕ (องค์ขุนศรี) ---------- สภาพของผิวพระสมเด็จพิมพ์ทรงนิยมในปัจจุบัน ---------- (ก)จากหนังสือพระสมเด็จฯ ของตรียัมปวาย ---- ๑)ในการพิจารณาเรื่องเนื้อนั้น ส่วนใหญ่จะเป็นเรื่องเกี่ยวกับผิวเสียเกือบ ๖๕ เปอร์เซนต์ ทั้งนี้แม้เรื่องของผิวจะเป็นกรณีหนึ่งของเนื้อก็ตาม (เป็นส่วนหนึ่ง) แต่ก็เป็นเรื่องต่างกันในทางทรรศนียะ (จุด เรื่องและความมุ่งหมายในการดูต่างกัน) และการดูผิวมีอิทธิพลครอบคลุมลักษณะของเนื้อทั้งหมด ทั้งเป็นปัจจัยที่ทำให้เกิดคุณลักษณะหรือข้อบกพร่องทางเนื้อได้นานัปการ ---- ๒) อิทธิพลของผิว (ซึ่งมีประโยชน์ในการพิจารณา) ผิวของเนื้อย่อมจะมีอิทธิพลโดยตรงต่อเนื้อที่อยู่เบื้องล่างในหลายกรณีด้วยกัน ไม่ต่างอันใดกับเรื่องผิวและเนื้อของคนเราเลยทีเดียว สมมติว่าถ้าผิวเนื้อของคนถลอกออกก็จะเห็นเนื้อซึ่งเป็นภาพที่ไม่น่าดู อิทธิพลของผิว เมื่อสรุปแล้วคงมีอยู่ ๕ ประการ ดังนี้ -- ๒.๑ เป็นส่วนแสดงความเก่า ผิวเป็นเครื่องชี้ความเท็จจริง หรือความเก่าใหม่ของเนื้อ ความเก่าใหม่หรือความเท็จจริงของพระนั้นย่อมอยู่ที่ผิวเนื้อภายนอก ซึ่งได้รับการห่อหุ้มอยู่ในอากาศเป็นเวลา ๑๐๐ ปีกว่า ตลอดจนผ่านการสัมผัสนานาประการจากสิ่งแวดล้อม -- ๒.๒ เครื่องบ่งชี้สำนัก (ว่าเป็นของวัดระฆังหรือบางขุนพรหม) ผิวของวัดระฆังจะมีลักษณะเป็นผิวบางๆ เป็นส่วนใหญ่ หรือเป็นผิวที่แนบแน่นเกือบจะเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันกับเนื้อ ผิวของบางขุนพรหมส่วนมากเป็นผิวปูนที่ค่อนข้างหนาและมีความแกร่งสูงกว่าผิวของวัดระฆังประเภทเดียวกัน -- ๒.๓ สิ่งเพิ่มลดสุนทรียะของเนื้อ ทำนองเดียวกันกับเนื้อของวัตถุธาตุใดๆที่ใช้ประดิษฐ์สิ่งของเครื่องใช้ต่างๆนั้น เนื้อของวัตถุธาตุนั้นจะงามมิได้ถ้าปราศจากผิวที่งดงาม -- ๒.๔ ส่งเสริมความนุ่มและความแกร่ง - เนื้อปูนที่นุ่มจะมีผิวที่ดูนุ่ม เนื้อปูนที่แกร่งจะมีผิวที่ดูแกร่ง (หมายเหตุ - ถ้าดูว่าพระองค์ใดมีผิวแกร่ง คาดได้ว่าเนื้อปูนข้างในแกร่งไปด้วย) -- ๒.๕ สัมพันธลักษณะ - ผิวยิ่งบางจะมีเนื้อยิ่งนุ่ม ผิวหนามากเนื้อจะแกร่งมาก (หมายเหตุ - ข้อ ๒.๔ และ ๒.๕ นี้เป็นลักษณะของพระวัดระฆังและบางขุนพรหม พระรุ่นอื่น พระของวัดอื่น รวมทั้งพระปลอมที่มีส่วนผสมของปูนต่างไป อาจไม่ปรากฏลักษณะตามสองข้อนี้) ----------- (ข)หมายเหตุเพิ่มเติม ---- ๑)หนังสือพระสมเด็จฯ พิมพ์ครั้งแรกพ.ศ.๒๔๙๕ หลังจากยุติการสร้างในพ.ศ.๒๔๑๕ (๘๐ปี) ในวันนี้(พ.ศ.๒๕๖๙)ห่างจากปีที่พิมพ์หนังสือ ๗๔ ปี สภาพของพระสมเด็จฯย่อมต่างจากในพ.ศ.๒๔๙๕บ้าง โดยเฉพาะเรื่องการกร่อน ผุและเปื่อยหลุดออกของผิวและเนื้อ ---- ๒)นอกจากว่าผิวของพระสมเด็จมีสองอย่างคือผิวบางและหนาแล้ว ในพระองค์เดียวกันในบางบริเวณยังมีผิวหนาหรือบางต่างกับบริเวณอื่น บางจุดต่างมาก แต่บริเวณหรือพื้นที่ส่วนใหญ่ในองค์พระผิวต่างกันน้อย (อาจเป็นเพราะการผสมปูนเป็นการคลุกเคล้าและคนด้วยมือ ไม่ใช่ด้วยเครื่องมือปั่น mixer ที่ประกอบด้วยมอเตอร์) เกิดสภาพของผิวสามอย่างดังนี้ ก.บริเวณที่ผิวบางมากเกิดการกร่อน ผุหรือเปื่อยหลุดออก ไม่มีผิวเดิมเหลืออยู่ ข.บริเวณผิวบาง ส่วนบนของผิวกร่อน ผุหรือเปื่อยหลุดออก ส่วนล่างของผิวยังเหลืออยู่ติดกับเนื้อ ค.บริเวณผิวหนา (มักจะเป็นบริเวณเล็กๆ วงน้อยๆ) ผิวด้านบนหลุดออกเหมือนกัน แต่ผิวที่เหลืออยู่จะหนาสังเกตเห็นได้ง่าย -- ๓)การสังเกตทั้งบริเวณที่ผิวเดิมสูญไป บริเวณที่ผิวเดิมเหลืออยู่แต่บางมากเกือบจะเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันกับเนื้อ และบริเวณที่ผิวเดิมเหลืออยู่แต่ค่อนข้างหนา จะเป็นข้อมูลหนึ่งในการพิจารณาความเก่าหรืออายุ (๑๕๐ ปีแล้ว โดยทั่วไปสภาพประมาณนี้) ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- สิ่งที่จำเป็นต้องมีสองอย่าง ในเรื่องการพิจารณาพระสมเด็จวัดระฆังและบางขุนพรหมพิมพ์ทรงนิยม -- การมีข้อมูลน้อยหรือพอประมาณยังไม่พอที่จะใช้พิจารณาเพื่อให้ได้ผลที่วางใจได้ -- ความละเอียดในการสังเกตแยกแยะความแตกต่างในลักษณะและขนาดของส่วนต่างๆที่ผิดไปจากปกติ ซึ่งจะต่างหลายจุด ไม่ใช่แค่จุดเดียว (คือพระปลอมจะต่างจากพระแท้หลายจุด) ----- จำเป็นต้องมีข้อมูลมาก และมีความละเอียดในการแยกความแตกต่างมาก กว่าการพิจารณาพระเครื่องทุกชนิด มีรายการ (items) ที่ต้องพิจารณามากที่สุด