พระรอด เห็นผงตะไบทองหลายจุด เป็นเรื่องที่ดีมาก พระนางพญาวัดนางพญาหายากมาก เริ่มจากวันนี้ไปตลาดพระทุกวันยี่สิบปี ก็ไม่มีหวังที่จะได้พบ รูปพระสมเด็จวัดระฆังพิมพ์ใหญ่แม่พิมพ์เดียวกันอยู่ในหนังสือ "เบญจภาคี" เล่มใหญ่ปกแข็งหน้า ๔๑ เล่มเล็กปกอ่อนหน้า ๕๕ คราบน้ำมันตังอิ๊วหนา ทั่วทั้งองค์สังเกตได้ง่ายถึงลักษณะของ "ปูนวัดระฆัง" (ที่ไม่มีคราบน้ำมันตังอิ๊วอยู่บน) ปูนวัดระฆังและพิมพ์วัดระฆังคือที่สุดสองอย่าง และเต็มพื้นที่ เต็มปริมาตร -------------------- เนื้อที่นุ่มที่สุด - เนื้อกระแจะจันทน์ ---- (จากหนังสือพระสมเด็จฯ ของตรียัมปวาย) ลักษณะทั่วไปคล้ายคลึงกับเนื้อเกสรดอกไม้ และก็มิได้หมายถึงเป็นเนื้อที่เตรียมมาจากแป้งกระแจะจันทน์ แต่เป็นเนื้อที่ค่อนข้างละเอียดและกอปรด้วยอิทธิวัสดุวรรณะหม่นคล้ำผสมอยู่มาก ทำนองลักษณะของแป้งกระแจะจันทน์ ซึ่งปรุงด้วยผงดอกไม้หอมหลายชนิดจึงมีวรรณะหม่นคล้ำกว่าแป้งธรรมดา ฉะนั้น จึงมีนามว่า "เนื้อกระแจะจันทน์" และเป็นเนื้อของวัดระฆังโดยเฉพาะ เช่นเดียวกัน ---- ก) มูลลักษณะเด่นชัด ๑)มีมวลสารหลายชนิด ทั้งอิทธิวัสดุและมงคลวัสดุต่างๆวรรณะหม่นคล้ำ คลุกเคล้าแผ่กระจายตลอดส่วนกว้าง และเรียงรายซ้อนตัวกันลงไปทางส่วนลึกของเนื้อ มองเห็นละอองมวลสารเหล่านี้มีวรรณะต่างๆเช่น พิกุลแห้ง เหลืองหม่น และน้ำตาลคล้ำสลับกับเนื้อปูน วรรณะขาวแกมเทาของเถ้าธูป ฯลฯ เป็นต้น ๒)ความนุ่ม เป็นมูลลักษณะทางเนื้อที่เด่นชัดที่สุด คือเป็นเนื้อที่มีความนุ่มจัดที่สุด ๓)มวลสารค่อนข้างละเอียด ๔)เป็นเนื้อที่มีความหนึกนุ่มจัดที่สุด ๕)โดยทั่วไปจะปรากฏแป้งโรยพิมพ์ ลักษณะฟูหนา สีขาวนวลหรือเทานวล ซึ่งเรียกว่า ผิวสีขี้เถ้า สีเขียวอ่อนนวลๆซีดๆ ที่เรียกว่า ผิวสีก้านมะลิ ---- ข) มูลลักษณะรอง ๑)โดยปกติเป็นเนื้อที่มีน้ำหนักค่อนข้างมาก ๒)ทรายเงินทรายทอง มีปรากฏเล็กน้อยตามผิวเนื้อทั่วไป แต่บางองค์ก็ไม่ปรากฏ ---- ค) วรรณะส่วนรวม ค่อนข้างหม่นคล้ำเล็กน้อย เช่น สีมะกอกสุก สีเมล็ดพิกุล สีพิกุลแห้ง สีขี้เถ้า สีก้านมะลิ ---- ง)มูลลักษณะโดยสรุป เนื้อกระแจะจันทน์เป็นเนื้อที่มีความหนึกนุ่มจัดที่สุด ความละเอียดเป็นรองเนื้อเกสรดอกไม้เล็กน้อย ส่วนมากมีแป้งโรยพิมพ์ น้ำหนักมาก ทรายเงินทรายทองบางตา ความฉ่ำน้อย ---- (หมายเหตุเพิ่มเติม ๑. หมวดประเภทเนื้อหนึกนุุ่มมี ๒ ชนิดคือเนื้อเกสรดอกไม้และเนื้อกระแจะจันทน์ หมายความว่าพระทั้งสองชนิดนี้ทุกองค์มีเนื้อหนึกนุ่ม ไม่มีหนึกแกร่ง ๒.มวลสารแผ่กระจายตลอดส่วนกว้าง พระสมเด็จวัดระฆังรุ่น ๑๐๘ ปีจำนวนหนึ่งมีลักษณะอย่างนี้) ----------------------------------------------------------------------------- มิติกว้าง ยาวและลึกของแต่ละส่วนในพิมพ์คือหัวข้อในทางปฏิบัติที่สำคัญอย่างหนึ่งในการพิจารณาพระสมเด็จ โดยเฉพาะมิติในด้านความลึก ซึ่งมีข้อมูลในหนังสือและตำราน้อย และสังเกตได้ยากกว่ามิติความกว้างและยาว ---- ความกว้าง ยาวและลึกของทุกส่วนในพิมพ์เกิดจากความตั้งใจในการออกแบบและแกะทำแม่พิมพ์ของหลวงวิจารณ์เจียรนัย ถึงจะมีจำนวนแม่พิมพ์มาก(โดยเฉพาะพิมพ์ใหญ่) แต่โครงสร้าง ส่วนสัดและมิติความกว้าง ยาวและลึกคล้ายกัน ใกล้เคียงกัน ทำให้รู้ว่าถ้ามีรูปร่างลักษณะอย่างนี้คือแม่พิมพ์ของหลวงวิจารณ์เจียรนัย (ของปลอมเลียนแบบทำได้คล้ายบางอย่าง แต่หลายอย่างไม่เหมือน) ---- ยกตัวอย่างการสังเกตและการศึกษาในด้านความลึก เช่น ระดับที่ต่างกันของหัวไหล่ซ้าย - ขวา ความลึกของซอกแขนซ้าย - ขวา ความต่างกันของระดับหัวเข่าซ้าย - ขวา เป็นต้น การสังเกตที่ละเอียดและครอบคลุมที่สุดคือดูทุกระยะ (เช่นทุกระยะ ๑ มิลลิเมตร) ทั้งความกว้าง ยาวและลึกของทุกส่วนในพิมพ์ ---- ข้อมูลเรื่องความลึก (สูงหรือต่ำ) มีน้อยในหนังสือและตำรา ต้องหาข้อมูลและวิธีสังเกตด้วยตนเองเป็นส่วนใหญ่ โดยอาศัยรูปภาพพระแท้เปรียบเทียบกับพระองค์ที่กำลังดูอยู่ ตั้งคำถามเองและหาคำตอบเอง (เป็นเรื่องที่ค่อนข้างยาก) ---- ตัวอย่างลักษณะที่ผิดไปจากปกติ เช่น นูนหรือเป็นเนินสูงเกินไป ต่ำหรือยุบมากกว่าปกติ ฐานสูงกว่าปกติ เป็นต้น การพิจารณาลักษณะที่ผิดไปจากปกตินี้ต้องผ่านการดูมามากๆทั้งพระแท้ รูปภาพพระแท้ และพระปลอมเลียนแบบ จึงจะสามารถแยก หรือกะระยะความสูงต่ำได้ ---- จุดประสงค์คือ คัดพระองค์ที่มีลักษณะไม่ปกติออกไป คือมีความสูง/ต่ำ กว้างหรือยาวผิดไปจากปกติ พระที่สร้างจากแม่พิมพ์อันเดียวกันถ้าเป็นพระแท้จะแท้ทุกองค์ (เป็นหลักการสำคัญ - สร้างจากแม่พิมพ์อันเดียวกัน) จะมีมิติกว้าง ยาวและลึกของส่วนต่างๆเหมือนกัน (แต่ละแม่พิมพ์อาจมีบางอย่างต่างกันบ้าง แต่เล็กน้อย ไม่มาก) ---- การพิจารณาจริงๆไม่ใช่แค่นี้ ยังมีเรื่องโครงสร้าง (ซุ้ม พุทธลักษณะ ฐาน) ส่วนสัด ขนาดและศิลปการออกแบบและทำแม่พิมพ์ของหลวงวิจารณ์เจียรนัย ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- พูด ใครๆก็พูดได้ ผลที่ได้ที่เป็นชิ้นเป็นอัน เป็นรูปธรรม มีแต่คนที่มีความอุตสาหะเท่านั้นที่จะทำได้