พระนางพญา ได้รับความร้อนสูงมากในเวลาเผาดินละลายกลายเป็นสีมอย (สีหินลับมีดโกน) มีความแข็งแกร่งกว่าดินเผาธรรมดา ถ้าความร้อนสูงกว่านี้อีกจะกลายเป็นสีเขียวหินครก-แข็งแกร่งที่สุด พระสมเด็จฯ รูปพระพิมพ์เกศบัวตูมแม่พิมพ์เดียวกันอยู่ในหนังสือเบญจภาคี เล่มใหญ่ปกแข็งหน้า ๒๓๓ เล่มเล็กปกอ่อนหน้า ๒๔๗ จากหนังสือพระเครื่องสกุลลำพูน ชุดนพคุณ ของอาจารย์เชียร ธีระศานต์ พ.ศ.๒๕๑๖ - พระเกศของพระรอดพิมพ์ตื้นเป็นแบบเกศบัวตูม Pra nangphya wat nangphya pim oknoonlek. Pra somdej wat rakang pim gesbuatoom (prasomdet). Pra rod wat mahawan pim tuen. ----- Tip สำหรับผู้เริ่มศึกษาพระสมเด็จฯ --- เรื่องที่เกี่ยวกับความเก่า (จากหนังสือพระสมเด็จฯ ของตรียัมปวาย) -- (๑)ความกร่อนอากาศ - พระเครื่องโบราณเช่นพระสมเด็จฯ แม้จะเป็นองค์ที่ไม่ผ่านการใช้เลย เช่นองค์ที่เก็บใส่พานไว้ตั้งแต่ปู่ย่าตายาย เนื้อก็ต้องผ่านอากาศและภาวะแวดล้อมทางอุตุมานานปี ย่อมจะมีผิวที่สลายตัวไปในบรรยากาศที่แวดล้อมอยู่ทุก ๆ วินาทีของระยะกาลอันยาวนาน ซึ่งเรียกว่า "การกินตัวกับอากาศ" หรือ "การเผาไหม้ในอากาศ" (Oxidation) คือ ผิวหน้าของเนื้อจะกินตัวกับอ๊อกซิเจนอยู่ตลอดเวลากลายเป็นเถ้าหรือสนิมอโลหะ คือได้แก่ผิวอันนุ่มนวลของเนื้อนั่นเอง พระเครื่องฯ สกุลพระสมเด็จฯ ก็ดี หรือของปลอมก็ดี ซึ่งมีอายุน้อยๆ ย่อมจะขาดคุณลักษณะในประการดังกล่าวนี้ -- (๒)วรรณะ(สี)เป็นส่วนแสดงความเก่าอย่างหนึ่ง - วรรณะของเนื้อแท้ย่อมแสดงคุณค่าในด้านความเก่าหรือความแท้ พร้อมกับเนื้อ ผิว และ คราบ ทั้งนี้ ไม่ว่าจะเป็นวรรณะที่เข้มคล้ำหรือขาวนวล "ความสดใสของวรรณะเนื้อแท้" ย่อมมีความแตกต่างกับ "ความสดใสของวรรณะเนื้อปลอม" อยู่เป็นอันมาก เพราะวรรณะของเนื้อแท้นั้นไม่ว่าจะมีลักษณะผุดผ่องสดใสประการใด ก็ย่อมจะต้องกอปรด้วย "ความหม่นคล้ำ" แฝงอยู่ด้วยเสมอ วรรณะโดยธรรมชาติของวัสดุมวลสารต่างๆ ประการหนึ่ง และอีกประการหนึ่ง วรรณะของเนื้อแท้ซึ่งถูกกลืนกินอยู่ "กาลากาศ" อันยาวนานร่วม ๑๐๐ ปีเศษ ย่อมส่งผลแตกต่างกับวรรณะของเนื้อประดิษฐ์ปลอมเป็นอันมาก ยิ่งถ้าเป็นของปลอมที่พยายามแต่งสีสันวรรณะ เพื่อให้ดูหม่นคล้ำเพียงใด ก็ย่อมส่อพิรุธยิ่งขึ้นเพียงนั้น เพราะของใหม่นั้นแม้จะมีวรรณะหม่นคล้ำประการใด แวว"ความสดใหม่"ของวรรณะ ย่อมจะซ่อนเร้นไว้ไม่พ้น ในประการตรงกันข้ามกับของเก่า แม้จะสะอาดสดใสอย่างไร ก็ยังแฝงไว้ซึ่งแววของ"ความหม่นเก่า"อยู่ตลอดเวลา -------- ข้อสังเกตเพิ่มเติม -- ๑)การกร่อน ผุและเปื่อยแสดงถึงความเก่าของวัตถุสิ่งของทั่วไป รวมทั้งพระสมเด็จฯ และพระเบญจภาคีเนื้อดิน ๒)ความแห้งอย่างที่สุดของเนื้อและสีที่ซีดเป็นลักษณะของพระที่มีอายุมาก ๓)การกร่อนต้องเกิดเป็นเวลานานมากถึงจะเกิดเต็มพื้นที่ทั้งองค์และสังเกตผิวที่กร่อนได้อย่างชัดเจน ในพระเบญจภาคีเห็นการกร่อนทั่วทั้งองค์ (จากหนังสือพจนานุกรม : กร่อน - หมดสิ้นไปทีละน้อย) ๔)เมื่อเกิดการกร่อนผิวที่เคยเรียบและเป็นมันจะไม่เรียบและด้าน ๕)ตัวอย่างการกร่อนที่เห็นทั่วไป เช่น การกร่อนของสีรถ การกร่อนของพื้นกระเบื้อง ๖)ผิวที่แสดงความเก่าจะไม่อยู่คงที่ถาวรตลอดไป แต่จะกร่อนหลุดออกจากปฏิกิริยาของปูนกับอากาศและความชื้นในอากาศ ๗)เมื่อพื้นผิวบนสุดเก่าและกร่อนหลุดออก จะปรากฏเนื้อที่ดูใหม่กว่าขึ้นแทนที่ เป็นวัฏจักรวนเกิดอย่างนี้ไปเรื่อยๆ ทำนองใช้กระดาษทรายขัดไม้เก่าหรือโลหะเก่าจะพบเนื้อที่ดูใหม่กว่า ๘)พระเนื้อดินที่มีบางสิ่งเกาะอยู่บนผิว เช่นราดำ เมื่อผิวกร่อนหลุดออกสิ่งที่เกาะอยู่บนผิวจะหลุดออกไปด้วย ๙)พระสมเด็จฯ แท้ที่เห็นในหนังสือและพระองค์จริงไม่มีลักษณะที่ดูมอมแมม หมองคล้ำ --- พระสมเด็จฯ ไม่ใช่พระมอมแมม --- ๑๐)พระที่ถูกเก็บไว้เป็นเวลานานมากมีลักษณะแห้งผาก ซีด สะอาด ไม่ดำคล้ำ ผุเปื่อยน้อย 'ดูไม่ค่อยเก่า' (คล้ายลวงหรือพรางตา) กรณีอย่างนี้การดูพิมพ์ช่วยได้ ๑๑)ไม่เคยมีหนังสือ ข้อเขียนและบทความใดระบุว่า สามารถใช้ความเก่าเป็นข้อตัดสินชี้ชัดว่า เป็นพระสมเด็จวัดระฆังฯ และบางขุนพรหมแท้ ใช้ความเก่าเพื่อประกอบการพิจารณาเท่านั้น ๑๒)การกร่อนของผิวและเนื้อเป็นปัจจัยสำคัญในการพิจารณาความเก่าของพระเบญจภาคี การกร่อนทั่วทั้งองค์บอกถึงอายุที่ยาวนาน อย่างเป็นรูปธรรม --------------------- ถ้าพิมพ์ถูกต้อง เนื้อจะถูกต้องด้วย และเมื่อเนื้อถูกต้องก็จะมีความเก่าสมตามอายุ หมายความว่าถ้าพิมพ์ถูกต้อง เนื้อและความเก่าจะถูกต้องไปด้วยโดยอัตโนมัติ พิมพ์ เนื้อและความเก่ามีความสอดคล้องต้องกัน-คือถูกต้องหรือใช่ทั้งสามอย่าง ไม่มีอะไรขัดแย้งกัน เรื่องที่มีอิทธิพลที่สุดในการพิจารณาพระสมเด็จฯ คือพิมพ์