รูปพระสมเด็จวัดระฆังพิมพ์ใหญ่แม่พิมพ์เดียวกันอยู่ในหนังสือ"เบญจภาคี" เล่มใหญ่ปกแข็งหน้า ๕๑ ๑๑๑ ๖๙ ๙๑ ๗๕ ๕๙ เล่มเล็กปกอ่อนหน้า ๖๕ ๑๒๕ ๘๓ ๑๐๕ ๘๙ ๗๓ ตามลำดับ ---- Tip สำหรับผู้เริ่มศึกษาพระสมเด็จ --- "ผู้แกะแม่พิมพ์พระสมเด็จฯ" ---- จากหนังสือพระสมเด็จฯ ของตรียัมปวาย --------- นายกนก สัชชุกร บันทึกคำที่ได้สัมภาษณ์ "พระธรรมถาวร" ไว้ว่า :- ครั้งแรกใครจะเป็นผู้แกะแม่พิมพ์ถวายเจ้าพระคุณสมเด็จฯไม่ทราบแน่ แต่เป็นแม่พิมพ์ที่ไม่สู้งดงามนัก และในระหว่างที่เจ้าพระคุณสมเด็จฯหมกมุ่นในการแก้ปัญหาเรื่องความร้าวหักของพระเมื่อตากแห้งแล้วนี้เอง "หลวงวิจารณ์เจียรนัย" ช่างทองหลวงในราชสำนักรัชกาลที่ ๔ ได้มาเยี่ยมเจ้าพระคุณสมเด็จฯ และได้ขอพิจารณาแม่พิมพ์ที่ใช้สร้างพระสมเด็จฯมาแต่เดิม และกราบเรียนเจ้าพระคุณสมเด็จฯว่า แม่พิมพ์เหล่านี้ยังไม่งดงามสำหรับการที่จะใช้สร้างพระเครื่องสำคัญเช่นนี้ เพระขาดคุณค่าทางศิลปเป็นอันมาก แล้วจึงได้แกะแม่พิมพ์ขึ้นมาใหม่ถวายเจ้าพระคุณสมเด็จฯ ๒ - ๓ แบบ ซึ่งงดงามกว่าเก่ามาก และเจ้าพระคุณสมเด็จฯได้ใช้แม่พิมพ์ใหม่ๆนี้ พิมพ์พระสมเด็จฯตลอดมา (ข้อสังเกต : ก.นายกนก สัชชุกร อดีตผู้ช่วยข้าหลวงตรวจการกระทรวงการคลัง ภาค ๓ ข.นายกนกได้สัมภาษณ์พระธรรมถาวรในพ.ศ.๒๔๗๐ และมอบบันทึกการสัมภาษณ์ฯให้ตรียัมปวายในราวปีพ.ศ.๒๕๑๐ และถึงแก่กรรมพ.ศ.๒๕๑๓ ค.พระธรรมถาวร อดีตเจ้าอาวาสวัดระฆังฯ ศิษย์ใกล้ชิดของสมเด็จพระพุฒาจารย์ ได้ช่วยสร้างพระสมเด็จฯในตอนที่บวชใหม่ๆ ตั้งแต่พ.ศ.๒๔๐๙ - ๒๔๑๕ พระสมเด็จฯได้เริ่มสร้างตั้งแต่พระธรรมถาวรบวชได้ ๒ พรรษา จึงได้ทราบกันแน่ชัดว่าเริ่มสร้างพ.ศ.๒๔๐๙ เพราะพระธรรมถาวรบวชในพ.ศ.๒๔๐๗ ง.เป็นการสัมภาษณ์โดยตรงกับผู้ที่เคยช่วยในการสร้างพระสมเด็จฯ ซึ่งได้ทำเองกับมือ สมมติว่ามีคนเกิดทันและได้ไปเห็นการสร้างพระสมเด็จฯที่วัดระฆังฯแค่วันเดียว หรือวันสองวัน จะรู้อะไรเท่าไหร่ เมื่อเปรียบเทียบกับคนที่ทำเป็นงานประจำแต่ละวันถึง ๖ ปี ตั้งแต่เริ่มจนยุติการสร้าง และต่อมาได้เป็นเจ้าอาวาส เป็นเรื่องดีที่สุดที่ได้สัมภาษณ์ ทำให้คนไทยได้ทราบเรื่องจริง และโชคดีที่ตัดสินใจมอบบันทึกให้ตรียัมปวาย หลังจากเก็บไว้กับตัว ๔๐ ปี) ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- เหตุที่ยังมีพระสมเด็จแท้หลุดรอด หลงเหลือเข้าไปในตลาดพระคือ ทั้งคนขายและคนซื้อไปขายดูพระสมเด็จไม่เป็น ซื้อมาขายไป พอได้กำไรก็ขาย ตลาดนัดพระเครื่องเป็นแหล่งที่จะหาพระสมเด็จแท้ได้ ไม่ควรทอดทิ้งการศึกษาและการไปตลาด รอวันที่จะมีพระแท้ปรากฏ รอทุกวัน เป็นเดือนเป็นปี สิบปี เมื่อยังไม่ได้ สิ่งทำได้คือเตรียมหาความรู้ให้ได้มากที่สุด ฝึกดูให้ดี และรอ